Hướng dẫn viết Prompt chuẩn chỉnh cho AI – Prompt Engineering

Prompt là câu lệnh / yêu cầu bạn đưa cho AI. Viết prompt tốt là một kỹ năng quan trọng gọi là Prompt Engineering – nghệ thuật giao tiếp với AI để nhận được kết quả chính xác, hữu ích và chất lượng cao.

Prompt càng chi tiết và có cấu trúc → AI trả lời càng đúng → Tiết kiệm thời gian chỉnh sửa.

Dưới đây là hướng dẫn chi tiết, dễ dàng áp dụng cho người mới bắt đầu:

___

1. Cấu trúc của một Prompt chuẩn chỉnh

Một prompt hiệu quả thường bao gồm các yếu tố sau:

• Vai trò (Role): Giao cho AI một “vai trò” để nó trả lời chuyên nghiệp hơn. Ví dụ: “Bạn là một chuyên gia Marketing kỳ cựu”, “Bạn là một lập trình viên Python”.
• Nhiệm vụ cần làm (Task): Nêu rõ ràng việc bạn muốn AI làm gì. Ví dụ: “Viết một bài quảng cáo” hoặc “Tóm tắt văn bản sau”.
• Ngữ cảnh (Context): Cung cấp thông tin nền để AI hiểu tình huống. Ví dụ: “Đối tượng là phụ nữ 25-35 tuổi, sống ở thành phố”.
• Hướng dẫn chi tiết (Instructions): Chỉ rõ cách thức, phong cách, độ dài. Ví dụ: “Sử dụng giọng điệu vui vẻ, dài khoảng 300 từ, tránh dùng từ chuyên môn”.
• Định dạng đầu ra (Format): Hình thức bạn muốn nhận được. Yêu cầu cấu trúc cụ thể để dễ đọc. Ví dụ: “Trả lời dưới dạng danh sách gạch đầu dòng” hoặc “Bảng biểu với các cột: Tên, Ưu điểm, Nhược điểm”.
• Ví dụ (Examples): Đưa few-shot examples để AI học theo. Ví dụ: “Ví dụ: Input: Apple → Output: Trái cây đỏ, tốt cho sức khỏe”.

Để có một kết quả tốt nhất, hãy bao gồm 4 yếu tố sau trong prompt gửi cho AI:

• Vai trò (Role)
• Nhiệm vụ cần làm (Task)
• Ngữ cảnh (Context)
• Định dạng đầu ra (Format)

So sánh Prompt Tệ và Prompt Chuẩn

Ví dụ khác về Prompt Chuẩn

✍️ Viết nội dung

Bạn là copywriter chuyên nghiệp.
Hãy viết caption Facebook bán sản phẩm [X].
Đối tượng: nữ 25–35 tuổi.
Giọng văn: gần gũi, tạo cảm giác tin tưởng.
Độ dài: 3–4 đoạn ngắn.
Có CTA cuối bài.

📚 Học tập

Bạn là gia sư.
Giải thích khái niệm [X] cho học sinh lớp 8,
dùng ví dụ đời sống,
tránh thuật ngữ phức tạp.

💻 Lập trình

Bạn là lập trình viên senior.
Viết hàm Python để [mục tiêu].
Giải thích từng bước bằng comment.
Đưa thêm ví dụ input/output.

🎨 AI tạo ảnh

A cozy Japanese-style café at night,
warm lighting, rain outside,
anime style, high detail,
cinematic composition, 4k

2. Các kỹ thuật nâng cao để tăng chất lượng Prompt

Cung cấp ví dụ (Few-shot Prompting)

Thay vì chỉ yêu cầu, hãy cho AI thấy một vài mẫu mà bạn ưng ý. AI sẽ học theo phong cách đó rất nhanh.

“Hãy viết mô tả sản phẩm theo phong cách dưới đây: [Mẫu 1], [Mẫu 2]. Sản phẩm mới là: [Tên sản phẩm].”

Yêu cầu suy nghĩ từng bước (Chain of Thought)

Đối với các vấn đề phức tạp hoặc logic, hãy yêu cầu AI giải thích quá trình suy nghĩ. Việc này giúp giảm thiểu sai sót đáng kể.

“Hãy giải quyết bài toán này và giải thích từng bước một trước khi đưa ra kết đáp án cuối cùng.”

Sử dụng các ký hiệu phân tách

Dùng các thẻ XML (ví dụ: <context>, <task>) hoặc các tiêu đề Markdown để giúp AI phân biệt rõ đâu là chỉ dẫn, đâu là dữ liệu đầu vào.

Sử dụng các thiết lập ràng buộc (Constraints)

Đừng ngần ngại đưa ra các lệnh cấm hoặc yêu cầu bắt buộc để tránh AI lan man:

• “Không sử dụng thuật ngữ chuyên môn.”
• “Viết cho học sinh lớp 5 có thể hiểu được.”
• “Trả lời ngắn gọn trong 1 câu duy nhất.”

3. Tối ưu hóa prompt cho các tác vụ đặc thù

Đối với Hình ảnh và Video

Đừng chỉ liệt kê từ khóa; hãy mô tả bối cảnh như một đoạn văn kể chuyện. Sử dụng các thuật ngữ chuyên môn về nhiếp ảnh (góc máy, ánh sáng, loại ống kính) để có kết quả chân thực nhất.

Đối với Lập trình (Coding)

Ưu tiên các chỉ dẫn về sự rõ ràng, khả năng bảo trì và tuân thủ các tiêu chuẩn mã nguồn có sẵn,. Yêu cầu AI tự kiểm tra và xác minh mã trước khi phản hồi.

Đối với Tác vụ Agent (Tự vận hành)

Cần thiết lập rõ các điều kiện dừng, mức độ nỗ lực suy nghĩ (reasoning_effort) và yêu cầu AI phải lập kế hoạch chi tiết trước khi thực hiện các cuộc gọi công cụ.

4. Tinh chỉnh và Cải thiện (Iteration)

Hiếm khi một prompt cho kết quả 100% ý muốn ở lần đầu tiên. Bạn nên:

• Thử nghiệm các cách diễn đạt khác nhau: Những thay đổi nhỏ trong câu chữ có thể dẫn đến kết quả khác biệt hoàn toàn.
• Sử dụng Metaprompting: Bạn có thể nhờ chính AI tối ưu hóa prompt cho mình bằng cách hỏi: “Tôi có prompt sau, hãy giúp tôi sửa lại để đạt được kết quả x tốt hơn”.
• Chaining prompts: Chia nhiệm vụ lớn thành nhiều prompt nhỏ, rồi tổng hợp.

___

Viết prompt giống như việc bạn đưa ra yêu cầu cho một đạo diễn điện ảnh. Nếu bạn chỉ nói “hãy quay một cảnh đẹp”, họ sẽ tự suy diễn. Nhưng nếu bạn mô tả chi tiết về góc quay từ trên cao, ánh sáng vàng lúc bình minh và cảm xúc buồn bã của nhân vật, bạn sẽ nhận được chính xác thước phim mà mình tưởng tượng.

Hãy bắt đầu từ những prompt đơn giản, sau đó dần áp dụng các kỹ thuật nâng cao (chain-of-thought, few-shot, role prompting…) và các khung mẫu phù hợp với từng mục đích như ACE, FOCUS, PRIME… để nâng cao hiệu quả công việc và sáng tạo của bạn.